U APOSTOL PAUL

BAD KA HUKUM

HA KI SHITHI JONG U SHA KI ROM BAD GALATIA

Kaei ka Hukum kat kum U Apostol Paul?

1.ka Hukum ka long kaba KHUID (Rom:7:12): U Paul u pyni ba ka Hukum ka long kaba Khuid namar ia ka la ai da U Blei. U Blei u long uba Khuid, te kaei kaei kaba u ai ka dei kaba Khuid. Ka Hukum ka pyni ia ka jinglong khuid jong U Blei, te namar  u briew u long uba pop bad uba tngit, um lah ban bud ia ki Hukum U Blei, kata ka jingbymlah u briew ban bud ia ki Hukum u Blei kam lah ban pyntngit ne pyndam ia ka Hukum. Kumta ka Hukum ka iaisah kaba Khuid namar ka pyni ia ka jinglong  khuid U Blei. U Blei u long uba Khuid bad ki Hukum jong U ruh ki long kiba Khuid.

2.Ka Hukum ka dei kaba kynja Mynsiem (Rom:7:14): Hangne pat U Paul u pyni ba ka Hukum ka dei kaba kynja mynsiem bad ka jingbymlah jong nga ban long u briew uba kynja mynsiem kata ruh kam lah ban pynlong ia ka Hukum ka bym kynja mynsiem, ka jinglong ba kynja mynsiem ka Hukum ka iaisah kaba kynja mynsiem haduh ba kut. Ka jingshisha hi kaei kaei kaba kynja ym don ba lah ban pyntngit ia ka, u briew u lah ban pyntngit ialade tangba um lah ban pyntngit ia kaba kynja mynsiem. Kumta u briew um lah ban pyntngit ia ka Hukum kaba kynja mynsiem.

3.Ka Hukum ka long kaba bha (Rom:7:16): U Paul u iai ban, ban hikai ban pyni ruh ba ka Hukum ka long kaba bha, ka hukum jong ki briew ka lah ban long kaba sinew bad kaba bymmman hynrei ka Hukum U Blei ka long kaba bha. U Paul u kren shai kdar tang namar ba u briew um lah ban bud ia ki Hukum bad ba ka Hukum ka khanglad ia u briew ban leh ia kiei kiei kiba sniew, kane kam mut ba ka Hukum kam dei ka bym bha. Ka Hukum hi ka long kaba bha namar uta uba la thaw ia ka bad uba la ai ia ka hukum u dei U Blei uba bha. Kumta ka hukum ka dei kaba bha.

4.Ka Hukum ka long ka Jingtim (Gal:3:10, 13):  Uno uno u bym iaineh ha ki hukum bad u bym leh ia ki hukum baroh ka long ka jingtim ia u. Kumta uwei pa uwei u hap hapoh ka jingtim ka hukum, namar um don uwei ruh uba lah ban leh ia ki hukum baroh khlem da pynkhein ia ki. Ha ka Testament Barim ki hukum ki don kumba 613 tylli ki hukum, kine ki hukum ki kynthup ia ki hukum kiba iadei bad ka niam ka rukom, ki hukum jong ka imlang sahlang, bad ki hukum synshar khaddar bad kumta ter ter, ia kine ki hukum baroh la hukum ia ngi ba ngi dei ban bud ia ki thik thik khlem da pynkhein kawei ruh. Namarkata ka hukum ka dei ka jingtim ia uwei pa uwei u briew namar um lah ban leh ia ki baroh.

5.Ka Hukum ka pynsngap jar ia u briew baroh (Rom:3:19): Ka Hukum ka pynsngap jar ia kawei pa kawei ka shyntur, ym don kawei ruh ka shyntur kaba nud ban kop sarong ia kaei kaba ka la leh lane ki kam babha ba ka la leh, lane nga kham lah bad kham bha ban ia kiwei pat.  Namar ka jingkwah hi ka hukum ka dei ban kohnguh bad leh lut ia ki baroh shispah na ka shispah khlem da pynkhein wat tang shisien ruh. Te  ha ka jingshisha la tip lypa um don uwei ruh uba lah ban leh ia ki shispah na ka shispah. Kumta ka Hukum ka pynsngap jar ia kawei pa kawei ka shyntur bad ka pynrem ruh ia baroh  ha khmat jong Blei, namar ha U Blei dei ban ai jingkhien ia ki jingleh baroh.

6.Ka Hukum ka set byndi ia ngi (Gal:3:22-23;Rom:7:23): U briew u dei u nongsah byndi jong ka Hukum. Ka Hukum ka set byndi ia  u briew namar ba u pynkhein ia ka hukum jong ka, la ka dei da ka mon sngewbha jong u ne khlem ka jingtip jong u. Uwei pa uwei na ngi, ngi dei ki nongpynkhein hukum, la kumno kumno ngim lah ban len shisien ha ka shisngi ngi pynkhein ia ka hukum la ka dei da ki ktien ki thylliej kiba ngi kren ne da ki kam kiba ngi leh ne da ki jingmut jingpyrkhat jong ngi. Namarkata ka hukum ka set byndi ia ngi baroh.

7.Ka Hukum ka wanrah ia ka Jingbitar ba I shyrkhei (Rom:4:15): kaei kaba u Paul u mut ban pyni hangne kam mut ba u ong ba ka hukum ka long kaba sniew ne ka bym bha, hynrei kaei kaba u kwah ia ngi ban tip ka dei shaphang jong ngi hi ialade, namar ka jingtlot bad ka jingbymlah jong ngi ban bat ne leh ia ki hukum ba la bthah ia ngi ban leh, te ka hukum hi ka hap ban pynshitom ia ka jingbymlah jong ngi. Te nakata ka daw kaei kaba ka hukum ka wanrah ka dei ka jingbitar shla kaba itieng bad kaba I shyrkhei.

Ki Jingthmu Ka Hukum:

Ki Jiw ki pyni nia ia U Paul da kaba buh ia u dak jingkylli uba heh ka long kumne “lada ia u briew la pynim da ka jingaiei lyngba ka jingngeit ha U Jisu, hato ka Hukum ka long kaba lehnoh ei ? te lada ka long kumta, Balei pat U Blei u ai ia ka Hukum ha u Moses na ka bynta jong ngi?(Gal:3:19, 21). U Paul nongleh ia ka Hukum u pyni katto katne tylli ki jingthmu ka Hukum bad balei la ai ia ka. Kane ka Jingkylli ka dei ruh ka jingkyli kiba nga bad phi ruh ngi kwah ban kylli. Kine ki harum ki long ki daw lane ki jingthmu jong ka Hukum:

1.Ban pynpaw pyrthei ba ki jinglehsniew jong ngi ki dei ki jingpynkheiñ Hukum (Legal Offence) (Rom:3:20; 7:7): U Paul u batai shai hangne ba ki jinglehsniew jong ngi ki la nangbun nangbun bad ki iai trei shait shait ha ka met jong ngi, tangba ngim tip pat ki dei ki jingleh kiba long pyrshah ia u Blei bad kiba long shabar ka jingkwah U Blei. Kine ki jinglehsniew jong ngi  ka dei ka pop kaba u Blei u isih bha. Kumta khnang ban pynithuh ia ngi kaei ka pop bad kaei kaba dei ban leh , la ai noh ha ngi da ka Hukum ban pynpaw ia ki jinglehsniew jong ngi ba ki dei ki pop bad  haduh katno ngi long kiba pop namar ngi iai leh ia ka pop. La ai khnang ia ka Hukum ban pynbun shuh shuh ia ka pop jong ngi, khnang ba ngin kyndit bynriew bad ba ngin sngewthuh ba ngi donkam shisha ia ka Jingaiei u Blei bad dei tang da ka jingaiei jong u, yn pyllait ia ngi na kane ka pop kaba ngi la leh (Rom:5:20).

2.Ka Hukum ka long ka nonghikai ka ban ialam ia ngi sha U Khrist (Gal:3:24): Hangne u Paul u pyndonkam ia ka kyntien kaba pyndonkam ha ka Iing ki Syiem ne ha ka Iing kiba riewspah ban batai ia ka jingthmu jong ka Hukum. U Paul u pyndonkam na ki lai tylli ki jingbatai ia ka kyntien “hikai” ia kaba phi lah ban batai ia ka jingthmu ka hukum . kita ki kyntien ki dei kine “U nonghikai, lane u nongsumar lane u Nongpeit bad hikai” ia kiba U Paul u la ring dur na ka rukom bad ka dustur jong ki briew ha kito ki sngi ha kaba ki syiem ne kiba riewspah ha ka por ba ki khun jong ki, ki dang rit ki shait buh ia ki khun jong ki ha ki nongsumar lane ki nonghikai ki ban hikai ia ki, bad kine ki nonghikai bunsien ki dei ki mraw, kumta la hikai la sneng bad pynheh pynsan ruh ia ki khun jong ki kum ki mraw hi. Tad ynda ki la heh la san ki kmie ki kpa jong ki kin sa wan ban shaw bad shim noh lane pynlait ia ki na kine ki mraw ba kin long kiba laitluid. Hynrei katba ki dang rit ki hap hapoh ka jingsynshar jong kine ki mraw. Tad ynda ka por ia ki la biang ba kin im kum ki samla rangbah kiba laitluid na ka jingsynshar u mraw dei ynda ki kmie ki kpa jong ki ki la ong ia u mraw ba ka por ka la biang ba phin pynllait noh ia u khun jong ngi na ka jinghikai jong phi.

Kane ka juh ka rukom ruh u Paul u batai ba ka Hukum ka long kum kata ka mraw kaba pynheh pynsan bad synshar ia ngi katba u Khrist um pat wan. Ka Hukum ka dei ka nonghikai kaba ialam ia ngi sha u Khrist ban pyni ba ngi donkam ia u Khrist. La katno katno ngi lah ban lehbha kum u khynnah skul kiba tipbriew tipblei ne kiba kohnguh sngur hynrei ha kaba kut hi ngi donkam ia u Jisu u ban pynllait ia ngi junom na ka jingteh mraw ka Hukum. Namar u Khrist u long ka jingkut ka Hukum (Rom: 10:4)                                                                                                                                                                                          

3. Ka Hukum ka phla shai ban ioh ia ka Hok U Blei dei Khlem ka Hukum (Rom: 3:21):  Ka Hukum ka pynpaw shynna bad ka phla shai ba ia ka Hok u Blei lah ban ioh khlem ka Hukum. Ka Hukum kam lah ban ai hok ia u briew kaei kaba ka lah ban leh dei tang ban rai pynrem ia u nongleh ia ka Hukum. U Paul u hikai shai ba ka Hukum hi kaba phla bad pynpaw shynna ban ioh ia ka hok dei khlem ka Hukum.

4. Ka Hukum kam lah ban Pynksan iano iano ruh (Gal: 2:16; 3:11, 20, 28; Rom: 3:20, 28):  U Paul u hikai shai ba ka Hukum hi kam lah ban pynksan iano iano ruh. Haba kumta kaei ka jingmut kane ka Kyntien “Pynksan lane Jingpynksan” ka kyntien pynksan kaba la pynkylla ha ka Baibl khasi jong ngi ka dei ka kyntien kaba la pynkylla na ka ktien Krik “dikaiousyne (Kynnoh: di-kai-u-su-ne)” kaba mut “Pynbna ba u long uba hok” ka dei ka kyntien ba la pyndonkam ha ka Iing kashari da u nongbishar uba hok hadien ba u la dep  ban bishar ia u briew uba la shah mudui ha uno uno u briew hakhmat ka aiñ bad u nongbishar u shem ba uta u briew u khlem leh ei ei kaba dei ban iap, kumta kum u  nongbishar uba bha bad bahok u pynbna ba une u briew u long uba hok. Te ha ka aiñ ka hukum U Blei ngi baroh ngi dei ki nongpynkheiñ Hukum, ngi leh pop, ngi iai leh pop bad ka bainong ka pop kaba ngi la leh bad pynkhein ka dei ka jingpynrem bad ka jingiap (Rom:6:23). Te kumta ka Hukum kam lah ban pynbna ba ngi long kiba hok hakhmat U Blei namar la shem ba ngi dei ki nongpynkheiñ Hukum bad ba ngi la leh ia kaei kaba long pyrshah ia ka Hukum u Blei. Namarkata ban lait na kane ka jingpynrem ngi donkam ia u Khrist ban ioh ia ka hok U Blei, ngi donkam ka jingngeit ha U Khrist ban ioh ia kane ka jingpynksan, lym kumta ka Hukum kam lah ban pynksan iano iano ruh.